Kirish

Trigonometrik funksiyalar: davr, qiymatlar sohasi, a·sin x + b·cos x

y=3sin⁡x+4cos⁡xy=3\sin x+4\cos x funksiyaning eng katta qiymati 77 emas, 55: sinus va kosinus bir vaqtda 11 ga teng bo'la olmaydi. Bu darsda funksiyalarning xossalari, davrni topish, yordamchi burchak usuli va qiymatlar sohasini topishning barcha yo'llari to'planadi.

To'rt funksiyaning xossalari

Xossay=sin⁡xy=\sin xy=cos⁡xy=\cos x
XossaAniqlanish sohasiy=sin⁡xy=\sin xbarcha xxy=cos⁡xy=\cos xbarcha xx
XossaQiymatlar sohasiy=sin⁡xy=\sin x[−1; 1][-1;\,1]y=cos⁡xy=\cos x[−1; 1][-1;\,1]
XossaJuft-toqligiy=sin⁡xy=\sin xtoqy=cos⁡xy=\cos xjuft
XossaEng kichik musbat davriy=sin⁡xy=\sin x2π2\piy=cos⁡xy=\cos x2π2\pi
XossaNollariy=sin⁡xy=\sin xx=πnx=\pi ny=cos⁡xy=\cos xx=π2+πnx=\dfrac{\pi}{2}+\pi n
XossaEng katta qiymaty=sin⁡xy=\sin x11, x=π2+2πnx=\dfrac{\pi}{2}+2\pi n day=cos⁡xy=\cos x11, x=2πnx=2\pi n da
XossaEng kichik qiymaty=sin⁡xy=\sin x−1-1, x=−π2+2πnx=-\dfrac{\pi}{2}+2\pi n day=cos⁡xy=\cos x−1-1, x=π+2πnx=\pi+2\pi n da
Xossay=tg⁡xy=\operatorname{tg}xy=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}x
XossaAniqlanish sohasiy=tg⁡xy=\operatorname{tg}xx≠π2+πnx\ne\dfrac{\pi}{2}+\pi ny=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xx≠πnx\ne\pi n
XossaQiymatlar sohasiy=tg⁡xy=\operatorname{tg}xbarcha sonlary=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xbarcha sonlar
XossaJuft-toqligiy=tg⁡xy=\operatorname{tg}xtoqy=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xtoq
XossaEng kichik musbat davriy=tg⁡xy=\operatorname{tg}xπ\piy=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xπ\pi
XossaNollariy=tg⁡xy=\operatorname{tg}xx=πnx=\pi ny=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xx=π2+πnx=\dfrac{\pi}{2}+\pi n
XossaEng katta qiymaty=tg⁡xy=\operatorname{tg}xyo'qy=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xyo'q
XossaEng kichik qiymaty=tg⁡xy=\operatorname{tg}xyo'qy=ctg⁡xy=\operatorname{ctg}xyo'q
FunksiyaO'sish oraliqlariKamayish oraliqlari
Funksiyasin⁡x\sin xO'sish oraliqlari[−π2+2πn; π2+2πn]\left[-\dfrac{\pi}{2}+2\pi n;\,\dfrac{\pi}{2}+2\pi n\right]Kamayish oraliqlari[π2+2πn; 3π2+2πn]\left[\dfrac{\pi}{2}+2\pi n;\,\dfrac{3\pi}{2}+2\pi n\right]
Funksiyacos⁡x\cos xO'sish oraliqlari[−π+2πn; 2πn][-\pi+2\pi n;\,2\pi n]Kamayish oraliqlari[2πn; π+2πn][2\pi n;\,\pi+2\pi n]
Funksiyatg⁡x\operatorname{tg}xO'sish oraliqlarihar bir (−π2+πn; π2+πn)\left(-\dfrac{\pi}{2}+\pi n;\,\dfrac{\pi}{2}+\pi n\right) daKamayish oraliqlariyo'q
Funksiyactg⁡x\operatorname{ctg}xO'sish oraliqlariyo'qKamayish oraliqlarihar bir (πn; π+πn)(\pi n;\,\pi+\pi n) da

Tangens har bir oraliqda o'sadi, lekin butun aniqlanish sohasida o'suvchi emas:

π4<3π4\frac{\pi}{4}<\frac{3\pi}{4}
tg⁡π4=1>tg⁡3π4=−1\operatorname{tg}\frac{\pi}{4}=1>\operatorname{tg}\frac{3\pi}{4}=-1

Taqqoslash shu xossaga tayanadi: sin⁡1\sin 1 va sin⁡1,5\sin 1{,}5 ikkalasi o'sish oralig'ida, demak sin⁡1<sin⁡1,5\sin 1<\sin 1{,}5.

xyπ/23π/2π2π−π
y=sin⁡xy=\sin x: davri 2π2\pi, grafigi koordinata boshiga nisbatan simmetrik
xy1π2π−π
y=cos⁡xy=\cos x: davri 2π2\pi, grafigi OyOy o'qiga nisbatan simmetrik
xyππ/4
y=tg⁡xy=\operatorname{tg}x: davri π\pi, punktir chiziqlarda funksiya mavjud emas

Davrni topish

T≠0T\ne 0 soni funksiyaning davri, agar aniqlanish sohasidagi har bir xx uchun x+Tx+T va x−Tx-T ham aniqlanish sohasida bo'lib, f(x+T)=f(x)f(x+T)=f(x) bo'lsa. Odatda eng kichik musbat davr so'raladi.

T=2π∣k∣T=\frac{2\pi}{|k|}
sin⁡(kx+b)\sin(kx+b) va cos⁡(kx+b)\cos(kx+b) uchun
T=π∣k∣T=\frac{\pi}{|k|}
tg⁡(kx+b)\operatorname{tg}(kx+b) va ctg⁡(kx+b)\operatorname{ctg}(kx+b) uchun

Bunda k≠0k\ne 0. Oldidagi ko'paytuvchi, qo'shiluvchi va bb davrga ta'sir qilmaydi.

FunksiyaDavriSababi
Funksiyay=5sin⁡(3x+π4)−2y=5\sin\left(3x+\dfrac{\pi}{4}\right)-2Davri2π3\dfrac{2\pi}{3}Sababik=3k=3
Funksiyay=cos⁡πx3y=\cos\dfrac{\pi x}{3}Davri66Sababik=π3k=\dfrac{\pi}{3}, 2πk=6\dfrac{2\pi}{k}=6
Funksiyay=tg⁡x2y=\operatorname{tg}\dfrac{x}{2}Davri2π2\piSababik=12k=\dfrac{1}{2}
Funksiyay=sin⁡2xy=\sin^2xDavriπ\piSababisin⁡2x=1−cos⁡2x2\sin^2x=\dfrac{1-\cos 2x}{2}
Funksiyay=cos⁡23xy=\cos^2 3xDavriπ3\dfrac{\pi}{3}Sababicos⁡23x=1+cos⁡6x2\cos^2 3x=\dfrac{1+\cos 6x}{2}
Funksiyay=sin⁡xcos⁡xy=\sin x\cos xDavriπ\piSababi12sin⁡2x\dfrac{1}{2}\sin 2x
Funksiyay=∣sin⁡x∣y=|\sin x|Davriπ\piSababimanfiy bo'lak yuqoriga aks etadi
Funksiyay=∣sin⁡x∣+∣cos⁡x∣y=|\sin x|+|\cos x|Davriπ2\dfrac{\pi}{2}Sababikvadrati 1+∣sin⁡2x∣1+|\sin 2x|
Funksiyay=sin⁡4x+cos⁡4xy=\sin^4x+\cos^4xDavriπ2\dfrac{\pi}{2}Sababi3+cos⁡4x4\dfrac{3+\cos 4x}{4}
Funksiyay=sin⁡63x+cos⁡63xy=\sin^6 3x+\cos^6 3xDavriπ6\dfrac{\pi}{6}Sababi5+3cos⁡12x8\dfrac{5+3\cos 12x}{8}

Yig'indi yoki ko'paytmada davrlarning eng kichik umumiy karralisini olamiz. Davrlar π\pi ga karrali kasrlar bo'lsa, ko'paytuvchilar uchun quyidagi qoida ishlaydi:

EKUK(ab; cd)=EKUK(a; c)EKUB(b; d)\text{EKUK}\left(\frac{a}{b};\,\frac{c}{d}\right)=\frac{\text{EKUK}(a;\,c)}{\text{EKUB}(b;\,d)}
Bunda kasrlar qisqarmas

Masalan:

y=sin⁡3x2+cos⁡2x5y=\sin\frac{3x}{2}+\cos\frac{2x}{5}
20π=15⋅4π3=4⋅5π20\pi=15\cdot\frac{4\pi}{3}=4\cdot 5\pi
Davrlar 4π3\dfrac{4\pi}{3} va 5π5\pi, EKUK 20π20\pi
Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash