Kirish

Trigonometrik tengsizliklar

sin⁡x≥12\sin x\ge\dfrac{1}{2} tengsizlikning yechimi bitta oraliq emas, balki har 2π2\pi da takrorlanadigan cheksiz ko'p oraliq: [π6+2πn; 5π6+2πn]\left[\dfrac{\pi}{6}+2\pi n;\,\dfrac{5\pi}{6}+2\pi n\right]. Bunday oraliqni birlik aylanadan o'qish oson. Murakkab tengsizliklar esa almashtirish va formulalar bilan shu ko'rinishga keltiriladi.

Birlik aylanada yechish

  1. Tengsizlikni tenglikka almashtirib, ikki chegaraviy nuqtani belgilaymiz.
  2. Sinus uchun ordinata bo'yicha, kosinus uchun abssissa bo'yicha kerakli yoyni ajratamiz.
  3. Yoyni soat strelkasiga teskari yo'nalishda yozamiz: chap uchi har doim o'ng uchidan kichik bo'lishi kerak.
  4. Davrni qo'shamiz: sinus va kosinusda 2πn2\pi n, tangens va kotangensda πn\pi n.
π/65π/61/2
sin⁡x≥12\sin x\ge\dfrac{1}{2}: ordinatasi 12\dfrac{1}{2} dan katta yoy, π6\dfrac{\pi}{6} dan 5π6\dfrac{5\pi}{6} gacha
−π/3π/31/2
cos⁡x≥12\cos x\ge\dfrac{1}{2}: yoy −π3-\dfrac{\pi}{3} dan π3\dfrac{\pi}{3} gacha

Bu yerda abssissasi 12\dfrac{1}{2} dan katta yoy olinadi. 5π3\dfrac{5\pi}{3} dan π3\dfrac{\pi}{3} gacha deb yozish xato bo'lar edi.

Sinus va kosinus uchun umumiy yechim

Quyida n∈Zn\in Z. Yechim: chap uchi <x<<x< o'ng uchi. Noqat'iy tengsizlikda (≥\ge, ≤\le) oraliq uchlari ham kiradi.

TengsizlikShartChap uchiO'ng uchi
Tengsizliksin⁡x>a\sin x>aShart−1≤a<1-1\le a<1Chap uchiarcsin⁡a+2πn\arcsin a+2\pi nO'ng uchiπ−arcsin⁡a+2πn\pi-\arcsin a+2\pi n
Tengsizliksin⁡x<a\sin x<aShart−1<a≤1-1<a\le 1Chap uchi−π−arcsin⁡a+2πn-\pi-\arcsin a+2\pi nO'ng uchiarcsin⁡a+2πn\arcsin a+2\pi n
Tengsizlikcos⁡x>a\cos x>aShart−1≤a<1-1\le a<1Chap uchi−arccos⁡a+2πn-\arccos a+2\pi nO'ng uchiarccos⁡a+2πn\arccos a+2\pi n
Tengsizlikcos⁡x<a\cos x<aShart−1<a≤1-1<a\le 1Chap uchiarccos⁡a+2πn\arccos a+2\pi nO'ng uchi2π−arccos⁡a+2πn2\pi-\arccos a+2\pi n

Chegaradagi aa qiymatlarini alohida ko'ramiz, u yerda javob o'z-o'zidan ko'rinadi:

TengsizlikYechimiSababi
Tengsizliksin⁡x>1\sin x>1, sin⁡x>2\sin x>2Yechimiyechim yo'qSababisinus 11 dan oshmaydi
Tengsizliksin⁡x≥1\sin x\ge 1Yechimix=π2+2πnx=\dfrac{\pi}{2}+2\pi nSababifaqat sin⁡x=1\sin x=1 qoladi
Tengsizliksin⁡x≤1\sin x\le 1, sin⁡x>−2\sin x>-2Yechimiistalgan xxSababisinus har doim shu chegarada
Tengsizliksin⁡x<1\sin x<1Yechimix≠π2+2πnx\ne\dfrac{\pi}{2}+2\pi nSababifaqat sin⁡x=1\sin x=1 chiqadi
Tengsizliksin⁡x≤−1\sin x\le -1Yechimix=−π2+2πnx=-\dfrac{\pi}{2}+2\pi nSababifaqat sin⁡x=−1\sin x=-1 qoladi
Tengsizliksin⁡x>−1\sin x>-1Yechimix≠−π2+2πnx\ne-\dfrac{\pi}{2}+2\pi nSababifaqat sin⁡x=−1\sin x=-1 chiqadi
Tengsizlikcos⁡x≥1\cos x\ge 1Yechimix=2πnx=2\pi nSababifaqat cos⁡x=1\cos x=1 qoladi
Tengsizlikcos⁡x<1\cos x<1Yechimix≠2πnx\ne 2\pi nSababifaqat cos⁡x=1\cos x=1 chiqadi
Tengsizlikcos⁡x≤−1\cos x\le -1Yechimix=π+2πnx=\pi+2\pi nSababifaqat cos⁡x=−1\cos x=-1 qoladi
Tengsizlikcos⁡x>−1\cos x>-1Yechimix≠π+2πnx\ne\pi+2\pi nSababifaqat cos⁡x=−1\cos x=-1 chiqadi
TengsizlikYechimi
sin⁡x>0\sin x>02πn<x<π+2πn2\pi n<x<\pi+2\pi n
sin⁡x<0\sin x<0−π+2πn<x<2πn-\pi+2\pi n<x<2\pi n
cos⁡x>0\cos x>0−π2+2πn<x<π2+2πn-\dfrac{\pi}{2}+2\pi n<x<\dfrac{\pi}{2}+2\pi n
cos⁡x<0\cos x<0π2+2πn<x<3π2+2πn\dfrac{\pi}{2}+2\pi n<x<\dfrac{3\pi}{2}+2\pi n

Tangens va kotangens uchun umumiy yechim

Bu funksiyalar istalgan qiymatni qabul qiladi, shuning uchun aa ga cheklov yo'q. Davr π\pi. Tangens (−π2; π2)\left(-\dfrac{\pi}{2};\,\dfrac{\pi}{2}\right) da o'sadi, kotangens (0; π)(0;\,\pi) da kamayadi.

TengsizlikYechimUchlari
Tengsizliktg⁡x>a\operatorname{tg}x>aYechimarctg⁡a+πn<x<π2+πn\operatorname{arctg}a+\pi n<x<\dfrac{\pi}{2}+\pi nUchlariikkalasi ochiq
Tengsizliktg⁡x≥a\operatorname{tg}x\ge aYechimarctg⁡a+πn≤x<π2+πn\operatorname{arctg}a+\pi n\le x<\dfrac{\pi}{2}+\pi nUchlarichap uchi yopiq
Tengsizliktg⁡x<a\operatorname{tg}x<aYechim−π2+πn<x<arctg⁡a+πn-\dfrac{\pi}{2}+\pi n<x<\operatorname{arctg}a+\pi nUchlariikkalasi ochiq
Tengsizliktg⁡x≤a\operatorname{tg}x\le aYechim−π2+πn<x≤arctg⁡a+πn-\dfrac{\pi}{2}+\pi n<x\le\operatorname{arctg}a+\pi nUchlario'ng uchi yopiq
Tengsizlikctg⁡x>a\operatorname{ctg}x>aYechimπn<x<arcctg⁡a+πn\pi n<x<\operatorname{arcctg}a+\pi nUchlariikkalasi ochiq
Tengsizlikctg⁡x≥a\operatorname{ctg}x\ge aYechimπn<x≤arcctg⁡a+πn\pi n<x\le\operatorname{arcctg}a+\pi nUchlario'ng uchi yopiq
Tengsizlikctg⁡x<a\operatorname{ctg}x<aYechimarcctg⁡a+πn<x<π+πn\operatorname{arcctg}a+\pi n<x<\pi+\pi nUchlariikkalasi ochiq
Tengsizlikctg⁡x≤a\operatorname{ctg}x\le aYechimarcctg⁡a+πn≤x<π+πn\operatorname{arcctg}a+\pi n\le x<\pi+\pi nUchlarichap uchi yopiq

Tangens va kotangensda uzilish nuqtalari noqat'iy tengsizlikda ham kirmaydi, chunki u yerda funksiya mavjud emas: tg⁡x≥1\operatorname{tg}x\ge 1 uchun o'ng uch π2+πn\dfrac{\pi}{2}+\pi n doimo ochiq.

Murakkab argument

sin⁡(kx+b)>a\sin(kx+b)>a da avval qavsni butun burchak deb yechamiz, keyin xx ni ajratamiz. kk manfiy bo'lsa, avval juft-toqlik bilan minusni chiqaramiz. Masalan, cos⁡3x≥22\cos 3x\ge\dfrac{\sqrt{2}}{2} uchun:

Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash