Kirish

Trigonometrik tenglamalar

sin⁡x=12\sin x=\dfrac{1}{2} tenglamaning ildizlari cheksiz ko'p, chunki sinus davriy. Shuning uchun javob seriya ko'rinishida yoziladi, kesma berilganda esa undan keraklilari tanlanadi. Har qanday trigonometrik tenglama oxirida eng oddiy tenglamalarga keladi, shuning uchun avval ularni yechamiz, keyin keltirish usullarini ko'ramiz.

Eng oddiy tenglamalar

TenglamaYechimSharti
Tenglamasin⁡x=a\sin x=aYechimx=(−1)narcsin⁡a+πnx=(-1)^n\arcsin a+\pi nSharti∣a∣≤1|a|\le 1; ∣a∣>1|a|>1 da yechim yo'q
Tenglamacos⁡x=a\cos x=aYechimx=±arccos⁡a+2πnx=\pm\arccos a+2\pi nSharti∣a∣≤1|a|\le 1; ∣a∣>1|a|>1 da yechim yo'q
Tenglamatg⁡x=a\operatorname{tg}x=aYechimx=arctg⁡a+πnx=\operatorname{arctg}a+\pi nShartiistalgan aa
Tenglamactg⁡x=a\operatorname{ctg}x=aYechimx=arcctg⁡a+πnx=\operatorname{arcctg}a+\pi nShartiistalgan aa

Hamma joyda n∈Zn\in Z. Sinus formulasi aslida ikkita seriyani bitta qatorga yozadi: juft nn da x=arcsin⁡a+2πkx=\arcsin a+2\pi k, toq nn da x=π−arcsin⁡a+2πkx=\pi-\arcsin a+2\pi k. Kesmadan ildiz tanlashda ikki seriyali yozuv qulayroq.

π/65π/61/2
sin⁡x=12\sin x=\dfrac{1}{2} ildizlari: π6+2πn\dfrac{\pi}{6}+2\pi n va 5π6+2πn\dfrac{5\pi}{6}+2\pi n. Ordinata bo'yicha ikki nuqta
π/3−π/31/2
cos⁡x=12\cos x=\dfrac{1}{2} ildizlari: ±π3+2πn\pm\dfrac{\pi}{3}+2\pi n. Abssissa bo'yicha ikki nuqta

Xususiy holatlar

Quyidagilarda umumiy formula emas, soddaroq yozuv ishlatiladi. Ularda davr π\pi bo'lishi yoki 2π2\pi bo'lishiga e'tibor bering.

TenglamaYechim
sin⁡x=0\sin x=0x=πnx=\pi n
sin⁡x=1\sin x=1x=π2+2πnx=\dfrac{\pi}{2}+2\pi n
sin⁡x=−1\sin x=-1x=−π2+2πnx=-\dfrac{\pi}{2}+2\pi n
cos⁡x=0\cos x=0x=π2+πnx=\dfrac{\pi}{2}+\pi n
cos⁡x=1\cos x=1x=2πnx=2\pi n
cos⁡x=−1\cos x=-1x=π+2πnx=\pi+2\pi n
tg⁡x=0\operatorname{tg}x=0x=πnx=\pi n
tg⁡x=1\operatorname{tg}x=1x=π4+πnx=\dfrac{\pi}{4}+\pi n
tg⁡x=−1\operatorname{tg}x=-1x=−π4+πnx=-\dfrac{\pi}{4}+\pi n
ctg⁡x=0\operatorname{ctg}x=0x=π2+πnx=\dfrac{\pi}{2}+\pi n
ctg⁡x=1\operatorname{ctg}x=1x=π4+πnx=\dfrac{\pi}{4}+\pi n
ctg⁡x=−1\operatorname{ctg}x=-1x=3π4+πnx=\dfrac{3\pi}{4}+\pi n

O'ng tomon manfiy bo'lganda:

Jadvalda bo'lmagan qiymatda javob arkfunksiya bilan qoladi: tg⁡x=2\operatorname{tg}x=2 uchun x=arctg⁡2+πnx=\operatorname{arctg}2+\pi n.

Argument murakkab bo'lganda

sin⁡(kx+b)=a\sin(kx+b)=a ko'rinishida avval kx+bkx+b butun qavsni yechamiz, keyin xx ni topamiz. Bo'lganda davr ham bo'linadi. Masalan:

cos⁡(2x−π3)=12\cos\left(2x-\frac{\pi}{3}\right)=\frac{1}{2}
2x−π3=±π3+2πn2x-\frac{\pi}{3}=\pm\frac{\pi}{3}+2\pi n
Demak, x=π3+πnx=\dfrac{\pi}{3}+\pi n yoki x=πnx=\pi n

Ikki funksiyaning tengligi

TenglamaYechimSharti
Tenglamasin⁡A=sin⁡B\sin A=\sin BYechimA=B+2πnA=B+2\pi n yoki A=π−B+2πnA=\pi-B+2\pi nShartihar qanday A, BA,\ B
Tenglamacos⁡A=cos⁡B\cos A=\cos BYechimA=B+2πnA=B+2\pi n yoki A=−B+2πnA=-B+2\pi nShartihar qanday A, BA,\ B
Tenglamatg⁡A=tg⁡B\operatorname{tg}A=\operatorname{tg}BYechimA=B+πnA=B+\pi nSharticos⁡A≠0\cos A\ne 0, cos⁡B≠0\cos B\ne 0
Tenglamactg⁡A=ctg⁡B\operatorname{ctg}A=\operatorname{ctg}BYechimA=B+πnA=B+\pi nShartisin⁡A≠0\sin A\ne 0, sin⁡B≠0\sin B\ne 0
Tenglamasin⁡A=cos⁡B\sin A=\cos BYechimsin⁡A=sin⁡(π2−B)\sin A=\sin\left(\dfrac{\pi}{2}-B\right) ga keltiramizShartihar qanday A, BA,\ B

Tangensli holatda shart muhim. tg⁡3x=tg⁡x\operatorname{tg}3x=\operatorname{tg}x dan 3x=x+πn3x=x+\pi n, ya'ni x=πn2x=\dfrac{\pi n}{2}. Lekin toq nn da tg⁡x\operatorname{tg}x mavjud emas, shuning uchun javob faqat x=πkx=\pi k.

Kvadrat tenglamaga keltirish

Ifodada bitta funksiya qatnashsa yoki ayniyat bilan bitta funksiyaga keltirilsa, uni tt deb belgilaymiz. Sinus va kosinus uchun ∣t∣≤1|t|\le 1 shartni albatta tekshiramiz, tangens uchun bunday cheklov yo'q. Bitta funksiyaga keltirish yo'llari:

Ko'rinishAlmashtirishNatija
Ko'rinishcos⁡2x\cos^2x va sin⁡x\sin xAlmashtirishcos⁡2x=1−sin⁡2x\cos^2x=1-\sin^2xNatijasin⁡x\sin x ga nisbatan kvadrat
Ko'rinishsin⁡2x\sin^2x va cos⁡x\cos xAlmashtirishsin⁡2x=1−cos⁡2x\sin^2x=1-\cos^2xNatijacos⁡x\cos x ga nisbatan kvadrat
Ko'rinishcos⁡2x\cos 2x va sin⁡x\sin xAlmashtirishcos⁡2x=1−2sin⁡2x\cos 2x=1-2\sin^2xNatijasin⁡x\sin x ga nisbatan kvadrat
Ko'rinishcos⁡2x\cos 2x va cos⁡x\cos xAlmashtirishcos⁡2x=2cos⁡2x−1\cos 2x=2\cos^2x-1Natijacos⁡x\cos x ga nisbatan kvadrat
Ko'rinishcos⁡4x\cos 4x va cos⁡2x\cos 2xAlmashtirishcos⁡4x=2cos⁡22x−1\cos 4x=2\cos^2 2x-1Natijacos⁡2x\cos 2x ga nisbatan kvadrat
Ko'rinishtg⁡x\operatorname{tg}x va ctg⁡x\operatorname{ctg}xAlmashtirishctg⁡x=1tg⁡x\operatorname{ctg}x=\dfrac{1}{\operatorname{tg}x}Natijatg⁡x\operatorname{tg}x ga nisbatan kasr
Ko'rinish1cos⁡2x\dfrac{1}{\cos^2x} va tg⁡x\operatorname{tg}xAlmashtirish1cos⁡2x=1+tg⁡2x\dfrac{1}{\cos^2x}=1+\operatorname{tg}^2xNatijatg⁡x\operatorname{tg}x ga nisbatan kvadrat
Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash