Kirish

Arksinus, arkkosinus, arktangens

Sinusi 12\dfrac{1}{2} ga teng burchaklar cheksiz ko'p: 30∘30^\circ, 150∘150^\circ, 390∘390^\circ va hokazo. Teskari funksiya shulardan bittasini, belgilangan oraliqdagisini tanlaydi: arcsin⁡12=π6\arcsin\dfrac{1}{2}=\dfrac{\pi}{6}. Oraliqni bilmaslik bu mavzudagi eng asosiy xato manbai, masalan, arccos⁡(−12)\arccos\left(-\dfrac{1}{2}\right) javobi −π3-\dfrac{\pi}{3} emas, 2π3\dfrac{2\pi}{3}.

Ta'riflar

FunksiyaMa'nosiaa qiymatlariBurchak oralig'i
Funksiyaarcsin⁡a\arcsin aMa'nosisinusi aa ga teng burchakaa qiymatlari−1≤a≤1-1\le a\le 1Burchak oralig'i[−π2; π2]\left[-\dfrac{\pi}{2};\,\dfrac{\pi}{2}\right]
Funksiyaarccos⁡a\arccos aMa'nosikosinusi aa ga teng burchakaa qiymatlari−1≤a≤1-1\le a\le 1Burchak oralig'i[0; π][0;\,\pi]
Funksiyaarctg⁡a\operatorname{arctg}aMa'nositangensi aa ga teng burchakaa qiymatlariistalgan sonBurchak oralig'i(−π2; π2)\left(-\dfrac{\pi}{2};\,\dfrac{\pi}{2}\right)
Funksiyaarcctg⁡a\operatorname{arcctg}aMa'nosikotangensi aa ga teng burchakaa qiymatlariistalgan sonBurchak oralig'i(0; π)(0;\,\pi)

Bu oraliqlarda funksiya har bir qiymatni bir marta qabul qiladi, shuning uchun burchak yagona. Arktangens oralig'ining uchlari kirmaydi, chunki tg⁡(±π2)\operatorname{tg}\left(\pm\dfrac{\pi}{2}\right) mavjud emas. Arkkotangens oralig'ining uchlari kirmaydi, chunki ctg⁡0\operatorname{ctg}0 va ctg⁡π\operatorname{ctg}\pi mavjud emas.

arcsin⁡a=φ\arcsin a=\varphi degani: sin⁡φ=a\sin\varphi=a va −π2≤φ≤π2-\dfrac{\pi}{2}\le\varphi\le\dfrac{\pi}{2}. arccos⁡a=φ\arccos a=\varphi degani: cos⁡φ=a\cos\varphi=a va 0≤φ≤π0\le\varphi\le\pi. arcsin⁡2\arcsin 2 va arccos⁡(−1,5)\arccos(-1{,}5) mavjud emas.

xy(1; π/2)(−1; −π/2)(−1; π)1
Yaxlit chiziq y=arcsin⁡xy=\arcsin x, u o'sadi. Punktir chiziq y=arccos⁡xy=\arccos x, u kamayadi. Ikkalasi faqat [−1; 1][-1;\,1] da mavjud

Jadval qiymatlari

aaarcsin⁡a\arcsin aarccos⁡a\arccos a
aa−1-1arcsin⁡a\arcsin a−π2-\dfrac{\pi}{2}arccos⁡a\arccos aπ\pi
aa−32-\dfrac{\sqrt{3}}{2}arcsin⁡a\arcsin a−π3-\dfrac{\pi}{3}arccos⁡a\arccos a5π6\dfrac{5\pi}{6}
aa−22-\dfrac{\sqrt{2}}{2}arcsin⁡a\arcsin a−π4-\dfrac{\pi}{4}arccos⁡a\arccos a3π4\dfrac{3\pi}{4}
aa−12-\dfrac{1}{2}arcsin⁡a\arcsin a−π6-\dfrac{\pi}{6}arccos⁡a\arccos a2π3\dfrac{2\pi}{3}
aa00arcsin⁡a\arcsin a00arccos⁡a\arccos aπ2\dfrac{\pi}{2}
aa12\dfrac{1}{2}arcsin⁡a\arcsin aπ6\dfrac{\pi}{6}arccos⁡a\arccos aπ3\dfrac{\pi}{3}
aa22\dfrac{\sqrt{2}}{2}arcsin⁡a\arcsin aπ4\dfrac{\pi}{4}arccos⁡a\arccos aπ4\dfrac{\pi}{4}
aa32\dfrac{\sqrt{3}}{2}arcsin⁡a\arcsin aπ3\dfrac{\pi}{3}arccos⁡a\arccos aπ6\dfrac{\pi}{6}
aa11arcsin⁡a\arcsin aπ2\dfrac{\pi}{2}arccos⁡a\arccos a00
aaarctg⁡a\operatorname{arctg}aarcctg⁡a\operatorname{arcctg}a
aa−3-\sqrt{3}arctg⁡a\operatorname{arctg}a−π3-\dfrac{\pi}{3}arcctg⁡a\operatorname{arcctg}a5π6\dfrac{5\pi}{6}
aa−1-1arctg⁡a\operatorname{arctg}a−π4-\dfrac{\pi}{4}arcctg⁡a\operatorname{arcctg}a3π4\dfrac{3\pi}{4}
aa−33-\dfrac{\sqrt{3}}{3}arctg⁡a\operatorname{arctg}a−π6-\dfrac{\pi}{6}arcctg⁡a\operatorname{arcctg}a2π3\dfrac{2\pi}{3}
aa00arctg⁡a\operatorname{arctg}a00arcctg⁡a\operatorname{arcctg}aπ2\dfrac{\pi}{2}
aa33\dfrac{\sqrt{3}}{3}arctg⁡a\operatorname{arctg}aπ6\dfrac{\pi}{6}arcctg⁡a\operatorname{arcctg}aπ3\dfrac{\pi}{3}
aa11arctg⁡a\operatorname{arctg}aπ4\dfrac{\pi}{4}arcctg⁡a\operatorname{arcctg}aπ4\dfrac{\pi}{4}
aa3\sqrt{3}arctg⁡a\operatorname{arctg}aπ3\dfrac{\pi}{3}arcctg⁡a\operatorname{arcctg}aπ6\dfrac{\pi}{6}

Asosiy xossalar

arcsin⁡(−a)=−arcsin⁡a\arcsin(-a)=-\arcsin a
arccos⁡(−a)=π−arccos⁡a\arccos(-a)=\pi-\arccos a
∣a∣≤1|a|\le 1
arctg⁡(−a)=−arctg⁡a\operatorname{arctg}(-a)=-\operatorname{arctg}a
arcctg⁡(−a)=π−arcctg⁡a\operatorname{arcctg}(-a)=\pi-\operatorname{arcctg}a
Istalgan aa
arcsin⁡a+arccos⁡a=π2\arcsin a+\arccos a=\frac{\pi}{2}
arctg⁡a+arcctg⁡a=π2\operatorname{arctg}a+\operatorname{arcctg}a=\frac{\pi}{2}
Birinchisi ∣a∣≤1|a|\le 1 da, ikkinchisi istalgan aa da

Isbot: φ=π2−arcsin⁡a\varphi=\dfrac{\pi}{2}-\arcsin a burchak [0; π][0;\,\pi] da yotadi va cos⁡φ=sin⁡(arcsin⁡a)=a\cos\varphi=\sin(\arcsin a)=a, demak φ=arccos⁡a\varphi=\arccos a.

O'sish va kamayish: arcsin⁡x\arcsin x va arctg⁡x\operatorname{arctg}x o'sadi, arccos⁡x\arccos x va arcctg⁡x\operatorname{arcctg}x kamayadi. Bu tengsizliklarda hal qiluvchi: kamayuvchi funksiyadan qutulganda tengsizlik belgisi almashadi.

Funksiya va teskari funksiya

sin⁡(arcsin⁡a)=a\sin(\arcsin a)=a
cos⁡(arccos⁡a)=a\cos(\arccos a)=a
Faqat ∣a∣≤1|a|\le 1 da
tg⁡(arctg⁡a)=a\operatorname{tg}(\operatorname{arctg}a)=a
ctg⁡(arcctg⁡a)=a\operatorname{ctg}(\operatorname{arcctg}a)=a
Istalgan aa da

Teskari tartibda tenglik faqat asosiy oraliqda o'rinli:

TenglikFaqat shu xx da
arcsin⁡(sin⁡x)=x\arcsin(\sin x)=xx∈[−π2; π2]x\in\left[-\dfrac{\pi}{2};\,\dfrac{\pi}{2}\right]
arccos⁡(cos⁡x)=x\arccos(\cos x)=xx∈[0; π]x\in[0;\,\pi]
arctg⁡(tg⁡x)=x\operatorname{arctg}(\operatorname{tg}x)=xx∈(−π2; π2)x\in\left(-\dfrac{\pi}{2};\,\dfrac{\pi}{2}\right)
arcctg⁡(ctg⁡x)=x\operatorname{arcctg}(\operatorname{ctg}x)=xx∈(0; π)x\in(0;\,\pi)

Oraliqdan tashqarida avval keltirish formulasi bilan burchakni asosiy oraliqqa o'tkazamiz:

Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash