Kirish

Ko'pburchaklar va muntazam ko'pburchaklar

Muntazam ko'pburchakning ichki burchagi 144∘144^\circ bo'lsa, tomonlari soni 1010 ta, diagonallari esa 3535 ta. Buni bir qadamda topish mumkin, agar ichki burchak bilan emas, tashqi burchak bilan ishlansa. Bu darsda burchaklar, diagonallar, muntazam ko'pburchak formulalari, ayniqsa muntazam oltiburchak va sakkizburchak beriladi.

Ko'pburchak va burchaklar yig'indisi

Qavariq ko'pburchak deb har bir tomoni yotgan to'g'ri chiziqning bir tomonida joylashgan ko'pburchakka aytiladi. Uning har bir ichki burchagi 180∘180^\circ dan kichik.

ABCDEF
Bir uchdan chiqqan diagonallar oltiburchakni 44 ta uchburchakka ajratadi
Σ=(n−2)⋅180∘\Sigma=(n-2)\cdot 180^\circ
Bir uchdan n−3n-3 ta diagonal chiqadi va ular n−2n-2 ta uchburchak hosil qiladi
Σtashqi=360∘\Sigma_{\text{tashqi}}=360^\circ
Har bir uchda bittadan tashqi burchak olinganda, nn ga bog'liq emas. Har bir uchda ichki va tashqi burchak yig'indisi 180∘180^\circ
N=n(n−3)2N=\frac{n(n-3)}{2}
Har bir uchdan n−3n-3 ta diagonal, har bir diagonal ikki marta sanaladi

Qavariq ko'pburchakda o'tkir burchaklar ko'pi bilan 33 ta bo'ladi, chunki o'tkir burchakning tashqi burchagi 90∘90^\circ dan katta, tashqi burchaklar yig'indisi esa 360∘360^\circ. Burchaklar progressiya yoki nisbat bilan berilsa, yig'indi tenglamasi tuziladi. Keyin eng katta burchak 180∘180^\circ dan kichikligi tekshiriladi.

Muntazam ko'pburchak

Muntazam ko'pburchak deb barcha tomonlari teng va barcha burchaklari teng bo'lgan qavariq ko'pburchakka aytiladi.

Ikkala shart ham kerak: rombda tomonlar teng, to'g'ri to'rtburchakda burchaklar teng, lekin ular muntazam emas. Faqat uchburchakda bitta shart yetarli.

β=360∘n\beta=\frac{360^\circ}{n}
α=180∘−β\alpha=180^\circ-\beta
α=(n−2)⋅180∘n\alpha=\frac{(n-2)\cdot 180^\circ}{n}
β\beta — tashqi burchak, u markaziy burchakka teng; α\alpha — ichki burchak

Har qanday burchak muntazam ko'pburchakning burchagi bo'lavermaydi: 360∘β\dfrac{360^\circ}{\beta} butun va kamida 33 bo'lishi kerak. Masalan, α=130∘\alpha=130^\circ bo'lishi mumkin emas, chunki β=50∘\beta=50^\circ va 360360 soni 5050 ga bo'linmaydi.

nnΣ\Sigmaα\alphaβ\betaNN
nn33Σ\Sigma180∘180^\circα\alpha60∘60^\circβ\beta120∘120^\circNN00
nn44Σ\Sigma360∘360^\circα\alpha90∘90^\circβ\beta90∘90^\circNN22
nn55Σ\Sigma540∘540^\circα\alpha108∘108^\circβ\beta72∘72^\circNN55
nn66Σ\Sigma720∘720^\circα\alpha120∘120^\circβ\beta60∘60^\circNN99
nn88Σ\Sigma1080∘1080^\circα\alpha135∘135^\circβ\beta45∘45^\circNN2020
nn99Σ\Sigma1260∘1260^\circα\alpha140∘140^\circβ\beta40∘40^\circNN2727
nn1010Σ\Sigma1440∘1440^\circα\alpha144∘144^\circβ\beta36∘36^\circNN3535
nn1212Σ\Sigma1800∘1800^\circα\alpha150∘150^\circβ\beta30∘30^\circNN5454

Ichki va tashqi burchak munosabati berilsa, α+β=180∘\alpha+\beta=180^\circ bilan sistema tuziladi. α=5β\alpha=5\beta bo'lsa, β=30∘\beta=30^\circ, n=12n=12. α−β=90∘\alpha-\beta=90^\circ bo'lsa, β=45∘\beta=45^\circ, n=8n=8.

Radiuslar, tomon va yuz

Rra/2ABCDEFGHMO
OMAOMA to'g'ri burchakli uchburchak: RR gipotenuza, ∠AOM=180∘n\angle AOM=\dfrac{180^\circ}{n}
a=2Rsin⁡180∘na=2R\sin\frac{180^\circ}{n}
r=Rcos⁡180∘nr=R\cos\frac{180^\circ}{n}
R2=r2+a24R^2=r^2+\frac{a^2}{4}
RR — tashqi chizilgan aylana radiusi, rr — ichki chizilgan aylana radiusi
S=12Pr=12narS=\frac{1}{2}Pr=\frac{1}{2}nar
S=12nR2sin⁡360∘nS=\frac{1}{2}nR^2\sin\frac{360^\circ}{n}
Markazdan uchlarga kesmalar ko'pburchakni nn ta teng uchburchakka ajratadi
nnRRrrSS
nn33RRa33\dfrac{a\sqrt{3}}{3}rra36\dfrac{a\sqrt{3}}{6}SSa234\dfrac{a^2\sqrt{3}}{4}
nn44RRa22\dfrac{a\sqrt{2}}{2}rra2\dfrac{a}{2}SSa2a^2
nn66RRaarra32\dfrac{a\sqrt{3}}{2}SS3a232\dfrac{3a^2\sqrt{3}}{2}
nn88RRR2=a22−2R^2=\dfrac{a^2}{2-\sqrt{2}}rrr=a(1+2)2r=\dfrac{a(1+\sqrt{2})}{2}SS2(1+2)a2=22R22(1+\sqrt{2})a^2=2\sqrt{2}R^2
nn1212RRa=2Rsin⁡15∘a=2R\sin 15^\circrrr=Rcos⁡15∘r=R\cos 15^\circSS3R23R^2

Tengdosh shakllar yuzlari teng shakllardir. Masalan, oltiburchak tomoni 262\sqrt{6} bo'lsa, S=3⋅2432=363S=\dfrac{3\cdot 24\sqrt{3}}{2}=36\sqrt{3}, unga tengdosh muntazam uchburchak uchun x234=363\dfrac{x^2\sqrt{3}}{4}=36\sqrt{3}, x=12x=12.

Muntazam oltiburchak

42√3ABCDEFHO
Oltita muntazam uchburchak, har birining tomoni aa
Tomoni aa bo'lgan oltiburchakdaQiymat
Katta diagonal ADAD, BEBE, CFCF2a2a
Kichik diagonal ACAC, BDBD, CECE va boshqalara3a\sqrt{3}
Qarama-qarshi tomonlar orasidagi masofaa3a\sqrt{3}
CC dan AEAE gacha masofa3a2\dfrac{3a}{2}
Bitta markaziy uchburchak yuziS6\dfrac{S}{6}
ABCABC uchburchak yuziS6\dfrac{S}{6}
ACEACE muntazam uchburchak yuziS2\dfrac{S}{2}
ABCDABCD trapetsiya yuzi (katta diagonal ajratgan)S2\dfrac{S}{2}
ABDEABDE to'g'ri to'rtburchak yuzi2S3\dfrac{2S}{3}
Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash