Kirish

n-darajali ildiz va ratsional ko'rsatkichli daraja

Hajmi 2727 kub santimetr bo'lgan kubning qirrasi 273=3\sqrt[3]{27}=3 santimetr. Xuddi shunday, 8238^{\frac{2}{3}} yozuvi ham ildizning boshqacha ko'rinishi: u 823=4\sqrt[3]{8^2}=4 ga teng. Bu darsda istalgan darajali ildiz, uning xossalari va kasr ko'rsatkichli darajalar bilan ishlash o'rganiladi.

n-darajali ildiz

n≥2n\ge 2 natural son bo'lsin. aa sonning nn-darajali ildizi deb nn-darajasi aa ga teng bo'lgan songa aytiladi. Juft nn da faqat manfiy bo'lmagan qiymat olinadi.

XossaToq nnJuft nn
XossaQaysi aa uchun mavjudToq nnhar qanday aaJuft nnfaqat a≥0a\ge 0
XossaQiymat ishorasiToq nnaa ning ishorasi bilan bir xilJuft nnmanfiy emas
XossaMisolToq nn−273=−3\sqrt[3]{-27}=-3, −325=−2\sqrt[5]{-32}=-2Juft nn164=2\sqrt[4]{16}=2, −164\sqrt[4]{-16} mavjud emas
Xossaxn=ax^n=a yechimlariToq nnbitta: x=anx=\sqrt[n]{a}Juft nna>0a>0 da ikkita: x=±anx=\pm\sqrt[n]{a}; a=0a=0 da bitta: x=0x=0; a<0a<0 da yo'q

Quyidagi darajalar ko'p kerak bo'ladi. Katta sonlarni ham shu tarzda taniymiz: 2187=372187=3^7, 1024=2101024=2^{10}.

Asosn=2n=2n=3n=3n=4n=4
Asos22n=2n=244n=3n=388n=4n=41616
Asos33n=2n=299n=3n=32727n=4n=48181
Asos44n=2n=21616n=3n=36464n=4n=4256256
Asos55n=2n=22525n=3n=3125125n=4n=4625625
Asos77n=2n=24949n=3n=3343343n=4n=424012401
Asosn=5n=5n=6n=6
Asos22n=5n=53232n=6n=66464
Asos33n=5n=5243243n=6n=6729729
Asos44n=5n=510241024n=6n=640964096
Asos55n=5n=531253125n=6n=61562515625
Asos77n=5n=51680716807n=6n=6117649117649

Darajaning ildizi: toq va juft

ann=a  (n toq)\sqrt[n]{a^n}=a\ \ (n\ \text{toq})
ann=∣a∣  (n juft)\sqrt[n]{a^n}=|a|\ \ (n\ \text{juft})
Juft darajali ildiz manfiy bo'lmaydi, shuning uchun modul paydo bo'ladi
IfodaHisobQiymat
Ifoda(−4)33\sqrt[3]{(-4)^3}Hisobtoq daraja, son o'zgarmaydiQiymat−4-4
Ifoda−433\sqrt[3]{-4^3}Hisob−43=−64-4^3=-64, −643\sqrt[3]{-64}Qiymat−4-4
Ifoda(−3)44\sqrt[4]{(-3)^4}Hisob∣−3∣|-3|Qiymat33
Ifoda(1−2)66\sqrt[6]{(1-\sqrt{2})^6}Hisob∣1−2∣|1-\sqrt{2}|, 2>1\sqrt{2}>1Qiymat2−1\sqrt{2}-1

Ildiz xossalari

Juft nn da quyidagilar a≥0a\ge 0, b≥0b\ge 0 uchun o'rinli, toq nn da birinchi ikkisi har qanday ishorada ishlaydi. Maxraj nolga teng bo'lmasligi shart.

XossaMisol
abn=an⋅bn\sqrt[n]{ab}=\sqrt[n]{a}\cdot\sqrt[n]{b}43⋅163=643=4\sqrt[3]{4}\cdot\sqrt[3]{16}=\sqrt[3]{64}=4
abn=anbn\sqrt[n]{\dfrac{a}{b}}=\dfrac{\sqrt[n]{a}}{\sqrt[n]{b}}54323=273=3\dfrac{\sqrt[3]{54}}{\sqrt[3]{2}}=\sqrt[3]{27}=3
(an)k=akn(\sqrt[n]{a})^k=\sqrt[n]{a^k}(83)2=643=4(\sqrt[3]{8})^2=\sqrt[3]{64}=4
anm=amn\sqrt[m]{\sqrt[n]{a}}=\sqrt[mn]{a}643=646=2\sqrt[3]{\sqrt{64}}=\sqrt[6]{64}=2
amknk=amn\sqrt[nk]{a^{mk}}=\sqrt[n]{a^m}254=5\sqrt[4]{25}=\sqrt{5}, 86=2\sqrt[6]{8}=\sqrt{2}

Ichma-ich ildizlarda darajalar ko'paytiriladi va son toza chiqadi: 17293=1366=13\sqrt[3]{\sqrt{\dfrac{1}{729}}}=\sqrt[6]{\dfrac{1}{3^6}}=\dfrac{1}{3}.

Daraja ko'rsatkichi bilan ildiz darajasini qisqartirish faqat a≥0a\ge 0 da to'g'ri: (−2)26=46=23\sqrt[6]{(-2)^2}=\sqrt[6]{4}=\sqrt[3]{2}, −23\sqrt[3]{-2} emas.

Ildiz ostidan chiqarish va o'xshash ildizlar

anbn=abn  (a,b≥0)\sqrt[n]{a^nb}=a\sqrt[n]{b}\ \ (a,b\ge 0)
a4b4=∣a∣b4  (b≥0)\sqrt[4]{a^4b}=|a|\sqrt[4]{b}\ \ (b\ge 0)
Kub ildizda to'liq kub, to'rtinchi darajali ildizda to'rtinchi daraja ajratiladi. Toq nn da aa va bb istalgan ishorali bo'lishi mumkin
243+813−1923\sqrt[3]{24}+\sqrt[3]{81}-\sqrt[3]{192}
=233+333−433=33=2\sqrt[3]{3}+3\sqrt[3]{3}-4\sqrt[3]{3}=\sqrt[3]{3}
O'xshash ildizlar: darajasi ham, ildiz ostisi ham bir xil

Kasr ildiz ostida bo'lsa, maxrajni to'liq kubga to'ldiramiz. 123=483=432\sqrt[3]{\dfrac{1}{2}}=\sqrt[3]{\dfrac{4}{8}}=\dfrac{\sqrt[3]{4}}{2}, 4273=433\sqrt[3]{\dfrac{4}{27}}=\dfrac{\sqrt[3]{4}}{3}, 323=243\sqrt[3]{32}=2\sqrt[3]{4}. Shuning uchun:

4123+64273−3234\sqrt[3]{\frac{1}{2}}+6\sqrt[3]{\frac{4}{27}}-\sqrt[3]{32}
=243+243−243=243=2\sqrt[3]{4}+2\sqrt[3]{4}-2\sqrt[3]{4}=2\sqrt[3]{4}

Har xil darajali ildizlar

Ildiz darajalarini umumiy songa, ya'ni ularning EKUKiga keltiramiz. Bu ildizlarni ko'paytirish va solishtirish uchun kerak:

2⋅33=236⋅326=726\sqrt{2}\cdot\sqrt[3]{3}=\sqrt[6]{2^3}\cdot\sqrt[6]{3^2}=\sqrt[6]{72}
22 va 33 ning EKUKi 66

Solishtirish: 2=86\sqrt{2}=\sqrt[6]{8}, 33=96\sqrt[3]{3}=\sqrt[6]{9}, demak 2<33\sqrt{2}<\sqrt[3]{3}.

Musbat son uchun oltinchi darajali ildiz kub ildizning kvadrat ildizi. 3−23-\sqrt{2} musbat bo'lgani uchun (3−2)26=3−23\sqrt[6]{(3-\sqrt{2})^2}=\sqrt[3]{3-\sqrt{2}}. To'rtinchi darajali ildiz ikki marta kvadrat ildiz, shuning uchun u ikki marta ochiladi:

97+5634\sqrt[4]{97+56\sqrt{3}}
=97+22352=\sqrt{\sqrt{97+2\sqrt{2352}}}
=7+43=2+3=\sqrt{7+4\sqrt{3}}=2+\sqrt{3}
49+48=9749+48=97, 49⋅48=235249\cdot 48=2352; keyin 7+43=(2+3)27+4\sqrt{3}=(2+\sqrt{3})^2

Kub ildizni oltinchi darajali ildizga keltirish uchun ildiz ostini kvadratga oshiramiz: a,b≥0a,b\ge 0 da a3⋅b6=a2b6\sqrt[3]{a}\cdot\sqrt[6]{b}=\sqrt[6]{a^2b}. Masalan, (1+3)2=4+23(1+\sqrt{3})^2=4+2\sqrt{3}, shuning uchun:

Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash