Kirish

Logarifmik ifodalarni shakl almashtirish

log⁡64\log_6 4 va log⁡69\log_6 9 butun son emas, lekin ularning yig'indisi aniq 22 ga teng, chunki log⁡64+log⁡69=log⁡636\log_6 4+\log_6 9=\log_6 36. Imtihon misollarida logarifmlar shunday xossalar bilan yo'qoladi. Har bir xossaning sharti bor va u ifodaning aniqlanish sohasini o'zgartirishi mumkin, shuning uchun bu darsda har formula o'z sharti bilan beriladi.

Asosiy logarifmik ayniyat

alog⁡ab=ba^{\log_a b}=b
a>0, a≠1, b>0a>0,\ a\ne 1,\ b>0
log⁡ab\log_a b asosni bb ga aylantiradigan daraja, biz asosni aynan shu darajaga oshiramiz
log⁡aac=c\log_a a^c=c
a>0, a≠1, c — istalgan sona>0,\ a\ne 1,\ c\ \text{— istalgan son}
Teskari tomon

Birinchi tenglikning chap tomoni faqat b>0b>0 da ma'noga ega: 2log⁡2x=x2^{\log_2 x}=x tenglik x>0x>0 da o'rinli, x=−3x=-3 da chap tomon mavjud emas. Ikkinchi tenglikda esa cc manfiy ham bo'lishi mumkin: log⁡22−3=−3\log_2 2^{-3}=-3.

IfodaHisobNatija
Ifoda5log⁡575^{\log_5 7}HisobayniyatNatija77
Ifoda32log⁡353^{2\log_3 5}Hisob3log⁡3253^{\log_3 25}Natija2525
Ifoda4log⁡274^{\log_2 7}Hisob22log⁡27=2log⁡2492^{2\log_2 7}=2^{\log_2 49}Natija4949
Ifoda27log⁡3227^{\log_3 2}Hisob33log⁡32=3log⁡383^{3\log_3 2}=3^{\log_3 8}Natija88
Ifoda71+log⁡737^{1+\log_7 3}Hisob7⋅7log⁡73=7⋅37\cdot 7^{\log_7 3}=7\cdot 3Natija2121
Ifoda23−log⁡252^{3-\log_2 5}Hisob232log⁡25=85\dfrac{2^3}{2^{\log_2 5}}=\dfrac{8}{5}Natija85\dfrac{8}{5}
Ifoda(12)log⁡23\left(\dfrac{1}{2}\right)^{\log_2 3}Hisob2−log⁡23=12log⁡232^{-\log_2 3}=\dfrac{1}{2^{\log_2 3}}Natija13\dfrac{1}{3}
Ifoda(3)2log⁡35(\sqrt{3})^{2\log_3 5}Hisob3log⁡353^{\log_3 5}Natija55
Ifoda52log⁡2565^{2\log_{25}6}Hisob2log⁡256=log⁡562\log_{25}6=\log_5 6, 5log⁡565^{\log_5 6}Natija66
Ifoda(1+4log⁡23)lg⁡7\left(1+4^{\log_2 3}\right)^{\lg 7}Hisob(1+9)lg⁡7=10lg⁡7(1+9)^{\lg 7}=10^{\lg 7}Natija77

Daraja asosi va logarifm asosi har xil bo'lsa, avval daraja asosini logarifm asosining darajasi ko'rinishida yozing.

Ko'paytmaning logarifmi

log⁡a(bc)=log⁡ab+log⁡ac\log_a(bc)=\log_a b+\log_a c
a>0, a≠1, b>0, c>0a>0,\ a\ne 1,\ b>0,\ c>0
b=amb=a^m, c=anc=a^n bo'lsa, bc=am+nbc=a^{m+n}: ko'paytirishda ko'rsatkichlar qo'shiladi

Formula istalgan sondagi musbat ko'paytuvchilar uchun o'rinli va ikki tomonga ishlaydi.

log⁡64+log⁡69=log⁡636=2\log_6 4+\log_6 9=\log_6 36=2
Yig'indi bitta logarifmga keladi
log⁡240=log⁡28+log⁡25\log_2 40=\log_2 8+\log_2 5
=3+log⁡25=3+\log_2 5
Logarifm yig'indiga yoyiladi. Shu kabi lg⁡20=1+lg⁡2\lg 20=1+\lg 2

Bo'linmaning logarifmi

log⁡abc=log⁡ab−log⁡ac\log_a\frac{b}{c}=\log_a b-\log_a c
a>0, a≠1, b>0, c>0a>0,\ a\ne 1,\ b>0,\ c>0
Bo'lishda ko'rsatkichlar ayiriladi. Xususan, log⁡a1c=−log⁡ac\log_a\dfrac{1}{c}=-\log_a c

log⁡240−log⁡25=log⁡28=3\log_2 40-\log_2 5=\log_2 8=3. lg⁡50=lg⁡1002=2−lg⁡2\lg 50=\lg\dfrac{100}{2}=2-\lg 2. log⁡3181=−log⁡381=−4\log_3\dfrac{1}{81}=-\log_3 81=-4.

Darajaning logarifmi

log⁡abk=klog⁡ab\log_a b^k=k\log_a b
a>0, a≠1, b>0a>0,\ a\ne 1,\ b>0
kk istalgan son. b=amb=a^m bo'lsa, bk=amkb^k=a^{mk}
log⁡abn=1nlog⁡ab\log_a\sqrt[n]{b}=\frac{1}{n}\log_a b
b>0, n — natural, n≥2b>0,\ n\ \text{— natural},\ n\ge 2
Ildiz bu kasr ko'rsatkichli daraja

O'qilishiga e'tibor bering: log⁡a2b=(log⁡ab)2\log_a^2 b=(\log_a b)^2, log⁡ab2=log⁡a(b2)=2log⁡ab\log_a b^2=\log_a(b^2)=2\log_a b. log⁡228=32=9\log_2^2 8=3^2=9, log⁡282=log⁡264=6\log_2 8^2=\log_2 64=6.

Formula sohani o'zgartiradi

Yuqoridagi formulalar sonlar uchun xavfsiz. Ichida xx bo'lsa, chap va o'ng tomonning sohalari har xil bo'lishi mumkin. Chap tomonda ko'paytma musbat bo'lsa yetarli, o'ng tomonda esa har bir ko'paytuvchi musbat bo'lishi shart.

IfodaSohasiIfodaSohasi
Ifodalog⁡a(xy)\log_a(xy)Sohasixy>0xy>0Ifodalog⁡ax+log⁡ay\log_a x+\log_a ySohasix>0, y>0x>0,\ y>0
Ifodalog⁡axy\log_a\dfrac{x}{y}Sohasixy>0\dfrac{x}{y}>0Ifodalog⁡ax−log⁡ay\log_a x-\log_a ySohasix>0, y>0x>0,\ y>0
Ifodalog⁡ax2\log_a x^2Sohasix≠0x\ne 0Ifoda2log⁡ax2\log_a xSohasix>0x>0
Ifodalog⁡ax3\log_a x^3Sohasix>0x>0Ifoda3log⁡ax3\log_a xSohasix>0x>0

Barcha holatlarda to'g'ri formulalar modul bilan yoziladi.

log⁡a(xy)=log⁡a∣x∣+log⁡a∣y∣\log_a(xy)=\log_a|x|+\log_a|y|
xy>0xy>0 da
log⁡axy=log⁡a∣x∣−log⁡a∣y∣\log_a\frac{x}{y}=\log_a|x|-\log_a|y|
xy>0\dfrac{x}{y}>0 da
log⁡ax2n=2nlog⁡a∣x∣\log_a x^{2n}=2n\log_a|x|
x≠0x\ne 0 da, nn natural
Son bilanHisob
log⁡2((−2)(−8))\log_2\big((-2)(-8)\big)log⁡216=4\log_2 16=4; log⁡2(−2)+log⁡2(−8)\log_2(-2)+\log_2(-8) esa mavjud emas; to'g'ri yoyilmasi log⁡22+log⁡28=1+3\log_2 2+\log_2 8=1+3
log⁡2(−4)2\log_2(-4)^2log⁡216=4\log_2 16=4; 2log⁡2(−4)2\log_2(-4) mavjud emas; to'g'risi 2log⁡2∣−4∣=42\log_2|-4|=4

Tenglamada bu shunday namoyon bo'ladi. Chapdan o'ngga o'tish, masalan lg⁡x2\lg x^2 ni 2lg⁡x2\lg x deb yozish, sohani toraytiradi va ildiz yo'qotadi: lg⁡x2=2\lg x^2=2 ning ildizlari x=±10x=\pm 10, 2lg⁡x=22\lg x=2 ning ildizi faqat x=10x=10.

O'ngdan chapga o'tish, masalan log⁡3(x−1)+log⁡3(x+1)\log_3(x-1)+\log_3(x+1) ni log⁡3(x2−1)\log_3(x^2-1) deb yozish, sohani kengaytiradi va chet ildiz beradi:

log⁡3(x−1)+log⁡3(x+1)=1\log_3(x-1)+\log_3(x+1)=1
x2−1=3x^2-1=3, x=±2x=\pm 2, lekin x=−2x=-2 chet ildiz, chunki log⁡3(−3)\log_3(-3) mavjud emas. Javob: x=2x=2

Yig'indining logarifmi uchun formula yo'q

Noto'g'ri yozuvChap tomonO'ng tomon
Noto'g'ri yozuvlog⁡a(b+c)=log⁡ab+log⁡ac\log_a(b+c)=\log_a b+\log_a cChap tomonlog⁡2(4+4)=3\log_2(4+4)=3O'ng tomonlog⁡24+log⁡24=4\log_2 4+\log_2 4=4
Noto'g'ri yozuvlog⁡a(b−c)=log⁡ab−log⁡ac\log_a(b-c)=\log_a b-\log_a cChap tomonlog⁡2(16−8)=3\log_2(16-8)=3O'ng tomonlog⁡216−log⁡28=1\log_2 16-\log_2 8=1
Noto'g'ri yozuvlog⁡ab⋅log⁡ac=log⁡a(bc)\log_a b\cdot\log_a c=\log_a(bc)Chap tomonlog⁡24⋅log⁡28=6\log_2 4\cdot\log_2 8=6O'ng tomonlog⁡232=5\log_2 32=5
Noto'g'ri yozuvlog⁡ablog⁡ac=log⁡abc\dfrac{\log_a b}{\log_a c}=\log_a\dfrac{b}{c}Chap tomonlog⁡264log⁡24=3\dfrac{\log_2 64}{\log_2 4}=3O'ng tomonlog⁡2644=4\log_2\dfrac{64}{4}=4

Ayrim sonlarda bunday tengliklar tasodifan bajarilishi mumkin, masalan log⁡2(2+2)=log⁡22+log⁡22\log_2(2+2)=\log_2 2+\log_2 2, lekin bu umumiy qoida emas.

Yangi asosga o'tish

log⁡ab=log⁡cblog⁡ca\log_a b=\frac{\log_c b}{\log_c a}
a>0, a≠1, b>0a>0,\ a\ne 1,\ b>0
c>0, c≠1c>0,\ c\ne 1
alog⁡ab=ba^{\log_a b}=b tenglikning ikkala tomonidan cc asosli logarifm olamiz

cc son bo'lsa, soha o'zgarmaydi. Berilgan logarifmlar qaysi asosda bo'lsa, shu asosga o'tiladi. Masalan, log⁡832=log⁡232log⁡28=53\log_8 32=\dfrac{\log_2 32}{\log_2 8}=\dfrac{5}{3}.

Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash