Kirish

Murakkab funksiyaning hosilasi

(3x−1)4(3x-1)^4 ning hosilasini qavslarni ochib ham topish mumkin, lekin (3x−1)40(3x-1)^{40} da bu juda uzun ish. Murakkab funksiya qoidasi bilan bir qatorda yoziladi: 40(3x−1)39⋅340(3x-1)^{39}\cdot 3. Ildiz, logarifm, sinus ichida ifoda turgan barcha masalalarda shu qoida ishlatiladi.

Murakkab funksiya nima

y=f(g(x))y=f(g(x)) ko'rinishdagi funksiya murakkab funksiya deyiladi: avval g(x)g(x) hisoblanadi, natija ff ga beriladi. gg ichki, ff tashqi funksiya. Masalan:

FunksiyaIchki uuTashqi
Funksiya(3x−1)4(3x-1)^4Ichki uuu=3x−1u=3x-1Tashqiu4u^4
Funksiyax2+16\sqrt{x^2+16}Ichki uuu=x2+16u=x^2+16Tashqiu\sqrt{u}
Funksiyasin⁡5x\sin 5xIchki uuu=5xu=5xTashqisin⁡u\sin u
Funksiyasin⁡2x=(sin⁡x)2\sin^2 x=(\sin x)^2Ichki uuu=sin⁡xu=\sin xTashqiu2u^2
Funksiyaex2−3xe^{x^2-3x}Ichki uuu=x2−3xu=x^2-3xTashqieue^u
Funksiyaln⁡cos⁡x\ln\cos xIchki uuu=cos⁡xu=\cos xTashqiln⁡u\ln u

Asosiy qoida

(f(g(x)))′=f′(g(x))⋅g′(x)\big(f(g(x))\big)'=f'(g(x))\cdot g'(x)
gg nuqta xx da, ff esa g(x)g(x) nuqtada differensiallanuvchi bo'lsa

Avval tashqi funksiyaning hosilasini ichki ifodani o'zgartirmasdan yozamiz, keyin ichki ifodaning hosilasiga ko'paytiramiz.

Sababi: ΔfΔx=ΔfΔu⋅ΔuΔx\dfrac{\Delta f}{\Delta x}=\dfrac{\Delta f}{\Delta u}\cdot\dfrac{\Delta u}{\Delta x}, Δx→0\Delta x\to 0 da Δu→0\Delta u\to 0 ham bo'ladi. Misol:

((3x−1)4)′=4(3x−1)3⋅3\big((3x-1)^4\big)'=4(3x-1)^3\cdot 3
=12(3x−1)3=12(3x-1)^3
Ochilgan ko'rinish bilan tekshirsak, x=1x=1 da ikkalasi ham 9696 beradi

Ichki funksiya bilan jadval

FunksiyaHosilaShart
Funksiyaunu^nHosilanun−1⋅u′nu^{n-1}\cdot u'Shartnn natural; butun manfiy nn da u≠0u\ne 0
Funksiya1u\dfrac{1}{u}Hosila−u′u2-\dfrac{u'}{u^2}Shartu≠0u\ne 0
Funksiyau\sqrt{u}Hosilau′2u\dfrac{u'}{2\sqrt{u}}Shartu>0u>0
Funksiyasin⁡u\sin uHosilau′cos⁡uu'\cos uShart
Funksiyacos⁡u\cos uHosila−u′sin⁡u-u'\sin uShart
Funksiyatg u\mathrm{tg}\,uHosilau′cos⁡2u\dfrac{u'}{\cos^2 u}Shartcos⁡u≠0\cos u\ne 0
Funksiyactg u\mathrm{ctg}\,uHosila−u′sin⁡2u-\dfrac{u'}{\sin^2 u}Shartsin⁡u≠0\sin u\ne 0
Funksiyaeue^uHosilau′euu'e^uShart
Funksiyaaua^uHosilau′auln⁡au'a^u\ln aSharta>0a>0, a≠1a\ne 1
Funksiyaln⁡u\ln uHosilau′u\dfrac{u'}{u}Shartu>0u>0
Funksiyalog⁡au\log_a uHosilau′uln⁡a\dfrac{u'}{u\ln a}Shartu>0u>0; a>0a>0, a≠1a\ne 1
Funksiyaarcsin⁡u\arcsin uHosilau′1−u2\dfrac{u'}{\sqrt{1-u^2}}Shart∣u∣<1|u|<1
Funksiyaarccos⁡u\arccos uHosila−u′1−u2-\dfrac{u'}{\sqrt{1-u^2}}Shart∣u∣<1|u|<1
Funksiyaarctg u\mathrm{arctg}\,uHosilau′1+u2\dfrac{u'}{1+u^2}Shart
(f(kx+b))′=k f′(kx+b)\big(f(kx+b)\big)'=k\,f'(kx+b)
Ichki funksiya chiziqli bo'lsa, hosila shunchaki kk ga ko'payadi
FunksiyaHosila
sin⁡5x\sin 5x5cos⁡5x5\cos 5x
e−2xe^{-2x}−2e−2x-2e^{-2x}
x2+16\sqrt{x^2+16}xx2+16\dfrac{x}{\sqrt{x^2+16}}
ln⁡(x2+1)\ln(x^2+1)2xx2+1\dfrac{2x}{x^2+1}
arctg 2x\mathrm{arctg}\,2x21+4x2\dfrac{2}{1+4x^2}
cos⁡(x3+1)\cos(x^3+1)−3x2sin⁡(x3+1)-3x^2\sin(x^3+1)

Ildizli qatorda avval 2x2x2+16\dfrac{2x}{2\sqrt{x^2+16}} chiqadi, keyin 22 qisqaradi.

Bir necha qavatli funksiya

Tashqaridan ichkariga qavatma-qavat yuramiz va har bir qavatning hosilasini ko'paytiramiz:

u=g(h(x))u=g(h(x))
(f(u))′=f′(u)⋅g′(h(x))⋅h′(x)\big(f(u)\big)'=f'(u)\cdot g'(h(x))\cdot h'(x)

sin⁡2x\sin^2 x da tashqi funksiya kvadrat:

(sin⁡2x)′=2sin⁡xcos⁡x=sin⁡2x(\sin^2 x)'=2\sin x\cos x=\sin 2x
(cos⁡2x)′=−sin⁡2x(\cos^2 x)'=-\sin 2x

Uch qavat bo'lsa ham shunday:

Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash