(3x−1)4 ning hosilasini qavslarni ochib ham topish mumkin, lekin (3x−1)40 da bu juda uzun ish. Murakkab funksiya qoidasi bilan bir qatorda yoziladi: 40(3x−1)39⋅3. Ildiz, logarifm, sinus ichida ifoda turgan barcha masalalarda shu qoida ishlatiladi.
Murakkab funksiya nima
y=f(g(x)) ko'rinishdagi funksiya murakkab funksiya deyiladi: avval g(x) hisoblanadi, natija f ga beriladi. g ichki, f tashqi funksiya. Masalan:
Funksiya
Ichki u
Tashqi
Funksiya(3x−1)4
Ichki uu=3x−1
Tashqiu4
Funksiyax2+16
Ichki uu=x2+16
Tashqiu
Funksiyasin5x
Ichki uu=5x
Tashqisinu
Funksiyasin2x=(sinx)2
Ichki uu=sinx
Tashqiu2
Funksiyaex2−3x
Ichki uu=x2−3x
Tashqieu
Funksiyalncosx
Ichki uu=cosx
Tashqilnu
Asosiy qoida
(f(g(x)))′=f′(g(x))⋅g′(x)
g nuqta x da, f esa g(x) nuqtada differensiallanuvchi bo'lsa
Avval tashqi funksiyaning hosilasini ichki ifodani o'zgartirmasdan yozamiz, keyin ichki ifodaning hosilasiga ko'paytiramiz.
Sababi: ΔxΔf=ΔuΔf⋅ΔxΔu,Δx→0 da Δu→0 ham bo'ladi. Misol:
((3x−1)4)′=4(3x−1)3⋅3
=12(3x−1)3
Ochilgan ko'rinish bilan tekshirsak, x=1 da ikkalasi ham 96 beradi
Ichki funksiya bilan jadval
Funksiya
Hosila
Shart
Funksiyaun
Hosilanun−1⋅u′
Shartn natural; butun manfiy n da u=0
Funksiyau1
Hosila−u2u′
Shartu=0
Funksiyau
Hosila2uu′
Shartu>0
Funksiyasinu
Hosilau′cosu
Shart
Funksiyacosu
Hosila−u′sinu
Shart
Funksiyatgu
Hosilacos2uu′
Shartcosu=0
Funksiyactgu
Hosila−sin2uu′
Shartsinu=0
Funksiyaeu
Hosilau′eu
Shart
Funksiyaau
Hosilau′aulna
Sharta>0,a=1
Funksiyalnu
Hosilauu′
Shartu>0
Funksiyalogau
Hosilaulnau′
Shartu>0;a>0,a=1
Funksiyaarcsinu
Hosila1−u2u′
Shart∣u∣<1
Funksiyaarccosu
Hosila−1−u2u′
Shart∣u∣<1
Funksiyaarctgu
Hosila1+u2u′
Shart
(f(kx+b))′=kf′(kx+b)
Ichki funksiya chiziqli bo'lsa, hosila shunchaki k ga ko'payadi
Funksiya
Hosila
sin5x
5cos5x
e−2x
−2e−2x
x2+16
x2+16x
ln(x2+1)
x2+12x
arctg2x
1+4x22
cos(x3+1)
−3x2sin(x3+1)
Ildizli qatorda avval 2x2+162x chiqadi, keyin 2 qisqaradi.
Bir necha qavatli funksiya
Tashqaridan ichkariga qavatma-qavat yuramiz va har bir qavatning hosilasini ko'paytiramiz:
u=g(h(x))
(f(u))′=f′(u)⋅g′(h(x))⋅h′(x)
sin2x da tashqi funksiya kvadrat:
(sin2x)′=2sinxcosx=sin2x
(cos2x)′=−sin2x
Uch qavat bo'lsa ham shunday:
Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash