Kirish

To'g'ri burchakli uchburchak

Katetlari 66 va 88 bo'lgan uchburchakning gipotenuzasi 1010, balandligi 4,84{,}8, ichki aylana radiusi 22, tashqi aylana radiusi 55. Bularning barchasi bitta rasmdan chiqadi. To'g'ri burchakli uchburchak planimetriyaning eng boy qismi: deyarli har bir geometriya masalasi unga keltiriladi.

Pifagor teoremasi

To'g'ri burchak qarshisidagi tomon gipotenuza, qolgan ikkitasi katetlar. Katetlar kvadratlari yig'indisi gipotenuza kvadratiga teng.

αabcABC
∠C=90∘\angle C=90^\circ, aa va bb katetlar, cc gipotenuza
a2+b2=c2a^2+b^2=c^2
c=a2+b2c=\sqrt{a^2+b^2}
a=c2−b2a=\sqrt{c^2-b^2}
Gipotenuza doim eng katta tomon

Teskari teorema: a2+b2=c2a^2+b^2=c^2 bajarilsa, uchburchak to'g'ri burchakli va cc qarshisidagi burchak to'g'ri. 77, 2424, 2525 uchburchagi shunday: 49+576=62549+576=625.

Pifagor uchligiKarralilari
3, 4, 53,\ 4,\ 56, 8, 106,\ 8,\ 10; 9, 12, 159,\ 12,\ 15; 15, 20, 2515,\ 20,\ 25
5, 12, 135,\ 12,\ 1310, 24, 2610,\ 24,\ 26; 15, 36, 3915,\ 36,\ 39
8, 15, 178,\ 15,\ 1716, 30, 3416,\ 30,\ 34
7, 24, 257,\ 24,\ 2514, 48, 5014,\ 48,\ 50
20, 21, 2920,\ 21,\ 29; 9, 40, 419,\ 40,\ 41

Katetlar nisbati berilsa, a=3ka=3k, b=4kb=4k deb olamiz. Gipotenuza 3535 bo'lsa, 5k=355k=35, k=7k=7, kichik katet 2121. Gipotenuza katetdan aniq songa katta bo'lsa, c=b+9c=b+9 deb Pifagorga qo'yamiz, kvadratlar qisqaradi va chiziqli tenglama qoladi.

Trigonometrik nisbatlar

α\alpha o'tkir burchak, aa uning qarshisidagi katet, bb yopishgan katet, cc gipotenuza bo'lsin:

sin⁡α=ac\sin\alpha=\frac{a}{c}
cos⁡α=bc\cos\alpha=\frac{b}{c}
Qarshi katet va yopishgan katet gipotenuzaga nisbati
tg α=ab\mathrm{tg}\,\alpha=\frac{a}{b}
ctg α=ba\mathrm{ctg}\,\alpha=\frac{b}{a}
Qarshi katet yopishganga va aksincha

Bundan katetni topish qoidalari: a=csin⁡α=b tg αa=c\sin\alpha=b\,\mathrm{tg}\,\alpha, b=ccos⁡α=a ctg αb=c\cos\alpha=a\,\mathrm{ctg}\,\alpha. Ikkala o'tkir burchak yig'indisi 90∘90^\circ bo'lgani uchun sin⁡β=cos⁡α\sin\beta=\cos\alpha, cos⁡β=sin⁡α\cos\beta=\sin\alpha, tg β=ctg α\mathrm{tg}\,\beta=\mathrm{ctg}\,\alpha. Pifagordan sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1 kelib chiqadi.

α\alphasin⁡α\sin\alphacos⁡α\cos\alphatg α\mathrm{tg}\,\alphactg α\mathrm{ctg}\,\alpha
α\alpha30∘30^\circsin⁡α\sin\alpha12\dfrac{1}{2}cos⁡α\cos\alpha32\dfrac{\sqrt3}{2}tg α\mathrm{tg}\,\alpha33\dfrac{\sqrt3}{3}ctg α\mathrm{ctg}\,\alpha3\sqrt3
α\alpha45∘45^\circsin⁡α\sin\alpha22\dfrac{\sqrt2}{2}cos⁡α\cos\alpha22\dfrac{\sqrt2}{2}tg α\mathrm{tg}\,\alpha11ctg α\mathrm{ctg}\,\alpha11
α\alpha60∘60^\circsin⁡α\sin\alpha32\dfrac{\sqrt3}{2}cos⁡α\cos\alpha12\dfrac{1}{2}tg α\mathrm{tg}\,\alpha3\sqrt3ctg α\mathrm{ctg}\,\alpha33\dfrac{\sqrt3}{3}

Gipotenuzasi 1010, o'tkir burchaklari sinuslari yig'indisi 75\dfrac{7}{5} bo'lsa:

a10+b10=75\frac{a}{10}+\frac{b}{10}=\frac{7}{5}
a+b=14a+b=14
Sinuslar katetlarni beradi

Maxsus uchburchaklar

30°60°a2aa√3ABC
30∘30^\circ qarshisidagi katet gipotenuzaning yarmi. Tomonlar nisbati 1:3:21:\sqrt3:2
45°45°aaa√2ABC
Teng yonli to'g'ri burchakli uchburchak. Tomonlar nisbati 1:1:2{1:1:\sqrt2}

Teskari fakt ham o'rinli: katet gipotenuzaning yarmiga teng bo'lsa, uning qarshisidagi burchak 30∘30^\circ. Burchaklar 1:1:21:1:2 nisbatda bo'lsa, ular 45∘45^\circ, 45∘45^\circ, 90∘90^\circ; 1:2:31:2:3 nisbatda bo'lsa, 30∘30^\circ, 60∘60^\circ, 90∘90^\circ.

60°30°5105√3ABCDE
Bir burchagi 60∘60^\circ bo'lgan shakldan perpendikulyar tushirilsa, 30∘30^\circ li uchburchak hosil bo'ladi: AD=5AD=5, AE=10AE=10, ED=53ED=5\sqrt3

Gipotenuzaga balandlik

bahpqABCH
CH=hCH=h. BH=pBH=p va AH=qAH=q katetlarning gipotenuzadagi proyeksiyalari: aa ning proyeksiyasi pp, bb ning proyeksiyasi qq, p+q=cp+q=c

Balandlik uchburchakni o'zaro va berilganga o'xshash ikki uchburchakka ajratadi. Barcha formulalar shu o'xshashlikdan chiqadi:

Ma'ruzaning davomi kirgandan keyin ochiladiBu — ma'ruzaning boshi. To'liq matn, ovozli doska, yechimli misollar va topshiriqlar Premium bilan.Davomini o'qish
Endi doskada ko'ringUstoz ovozi bilan qadam-baqadam yechim, 10 ta yechimli misol va 10 ta topshiriq.Darsni boshlash